Cultuur en wiskundeonderwijs
De laatste dag van ons studiebezoek aan Hongkong praten we met prof. Frederick K.S. Leung, de tweede Leung van onze Hongkong-reis. Hij is als hoogleraar verbonden aan de Math Education Department van Hong Kong University, de meest prestigieuze van de acht universiteiten die Hongkong telt. Leung doet onderzoek naar culturele invloeden op wiskundeonderwijs. Daarnaast maakt hij deel uit van het TIMSS-comité.
"It is difficult to detect good teaching." Met deze uitspraak duidt prof. Leung op de TIMSS, een onderzoek naar de onderwijspraktijk van wiskunde en natuurwetenschappen in en tussen zeven landen, waaronder Hongkong en Nederland. Leung geeft aan dat sommige belangrijke aspecten van 'goed onderwijs geven' onmogelijk in getallen te vangen zijn en dus zeer moeilijk te meten. Hongkong is daar een goed voorbeeld van; volgens de droge getallen uit het TIMSS-onderzoek, presteert Hongkong slecht in het wiskundeonderwijs. Kijk je echter naar minder meetbare factoren - in het TIMSS-onderzoek keken experts naar video-opnamen van lessen - dan behoort het land echter tot de absolute top. Objectief gezien is het onderwijs dus 'niet goed', er wordt bijvoorbeeld zeer traditioneel lesgegeven: de leraar legt uit, de leerlingen luisteren. Leerlingen in de klas praten amper, maar verwerken de stof door naar de docent te luisteren en door veel te oefenen. Dat dat in Hongkong toch heel goed werkt, wijdt Leung onder meer aan de 'listening culture' van Hongkong en andere Aziatische landen.
Over de invloed van cultuur op wiskundeonderwijs heeft Leung meer interessants te vertellen. Hij denkt dat de oorzaak dat leerlingen in een land als China beter zijn in wiskunde dan leerlingen uit Westerse landen ligt in de taal. Het spreken en schrijven van de Chinese taal stimuleert onder meer het onthouden en verwerken van getallen en wiskundige concepten. Uit onderzoek is bijvoorbeeld gebleken dat Chinezen een langere reeks nummers kunnen onthouden dan Westerlingen, met gemiddeld twee getallen meer. Ook het gestructureerde karakter van teksten en het denken in concepten (karakters) in plaats van klanken (letters) kan daar volgens Leung een rol in spelen.
Dat was voor ons nieuw en erg interessant. Ook nieuw was zijn visie op het verschil in wiskunde-competenties tussen jongens en meisjes. Terwijl in de vorige gesprekken het inherente verschil tussen jongens en meisjes een grote rol speelde - jongens 'zijn gewoon beter' in wiskunde - had Leung zeer duidelijk een andere mening. Hij ziet geen enkel inherent verschil en meisjes zijn de laatste tijd soms zelfs beter dan jongens. Het traditionele verschil blijkt vooral sociaal van aard en is de laatste jaren in Hongkong zo goed als verdwenen.
De gesprekken van de afgelopen dagen stonden voor een groot deel in het teken van wiskundecompetities. Volgens de docenten waren competities erg belangrijk, maar Leung wil daar wel een kanttekening bij plaatsen: hoewel leerlingen graag en veel aan wedstrijden meedoen, gaan de examens altijd voor. Die zijn immers belangrijk voor de selectie van een vervolgopleiding, en competities tellen niet mee. In China wel, volgens Leung een groot probleem: daar zijn competities een belangrijk middel om tot een goede universiteit te worden toegelaten.
Ook over onderwijshervormingen hebben we het veel gehad: in Hongkong start in september het gehele onderwijs met een nieuw systeem, overigens zonder dat er pilots zijn gedaan. Het onderwijs, nu gemodelleerd naar het Britse systeem, moet beter gaan aansluiten bij de rest van de wereld, vooral ook bij China. Het moet de overstap naar een buitenlandse studie vergemakkelijken voor de student. Er zullen vooral veranderingen optreden in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. De overheid wil daarbij 'school based assessments' invoeren, vergelijkbaar met de Nederlandse schoolexamens. Dat gaat echter niet zonder slag of stoot: docenten in Hongkong maken zich zorgen, onder meer vanwege de ongelijkheid die hiermee tot stand kan komen. De ‘notion of fairness' is volgens Leung, zelf fervent voorstander van het schoolexamen, erg belangrijk in de cultuur in Hongkong. Voorlopig hebben de docenten daarmee gewonnen: de invoering van het schoolexamen wordt uitgesteld. Dat betekent dat ook komend jaar enkel een publiek examen wordt afgenomen dat voor elke leerling hetzelfde is. Ook hier komt weer de invloed van cultuur op onderwijs om de hoek kijken.
We hebben zeer veel interessante dingen gehoord en gezien, de afgelopen dagen in Hongkong. Morgenavond vliegen we terug. Daarna gaan we het geleerde proberen te combineren met wat onze collega's uit New York hebben meegenomen, om een antwoord te kunnen geven op de vraag: waardoor staan deze zo verschillende landen beide aan de top in de wiskundewereld en welke speelt het wiskundeonderwijs hierin?